وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ».[۱]

و ما تو را جز رحمتى براى جهانيان نفرستاديم.

 21 انبیاء 107

عنوان مقاله : فلسفه دانش مدیریت بین الملل در قرآن

موضوع : چهارمین همایش بین المللی دانش و فناوری هزاره سوم اقتصاد ، مدیریت و حسابداری ایران  مهلت  28 اردیبهشت

مؤلف : محمد ضیایی  كارشناس ارشد مديريت منابع انساني

سال انتشار-   س21-    1400.2.25  : (2021میلادی)

ایمیل : zia128@gmail.com

آموزش و پرورش ناحیه 6 اصفهان

بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا

بلکه فرمان همه عالم با خداست

13 رعد 31

چكيده

      مقاله حاضر با توجه به عنوان چهارمین همایش بین المللی دانش و فناوری هزاره سوم اقتصاد ، مدیریت و حسابداری ، فرصتی را فراهم کرد تا تامل و تفکری دانش مدیریت در قرآن بعنوان معجزه الهی وتبیان کل شی نماییم

بشریت بر اساس تجربیات و تعقل به دانشی در مدیریت دست یافته و دائما فرضیات و تئوریهای مطرح نموده ولیکن بررسی کتاب قرآن بعنوان وحی و اداره زندگی انسانها نیاز به بررسی و بهره بردن برای  مدیریت بین الملل  دارد . از آنجا که تاریخ بشیریت با ادیان مختلف گره خورده تا آنجا که نزدیک چهار میلیارد از کره زمین یعنی بیش از نصف جمعیت حهان را شامل می شود و بقیه نیز لاجرم ارتباط با آنها خواهند داشت .

البته در این مقاله جنبه خط مشی گذاری  ، تئوریهای مدیریت در قرآن یعنی وحی مورد بررسی قرار می گیرد

مقاله فوق به بررسی موارد زیر خواهد پرداخت ان شاء الله

در روند پیشرفت ها و موانع موجود  را ارزیابی و فرصت ها و تهدیدات  را بار دیگر مرور کنیم  در دنیای امروز یک نیاز ضروری برای راه حل برون رفت از بحرانهای این قرن و آمادگی و زمینه سازی جهت حکومت امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف روحی العالمین لتراب مقدمه الفداء   و با فرمایشات حکیمانه رهبر انقلاب اسلامی سال ۱۴۰۰ را سال «تولید؛ پشتیبانی‌ها، مانع‌زدایی‌ها»  که نامیدند لذا به این مقوله می پردازیم .

     با توجه به انقلاب اسلامی ایران و تاثیرات 40ساله آن در معادلات بین المللی دنیا ضرورت ارزیابی بررسی نقش رهبری الهی و بررسی مسائل مدیریتی ضرورت بیشتری مطلبد

  مِحوَر مُقاوِمَت یا جِبهه مُقاوِمَت را که  اشاره به ائتلاف منطقه‌ای نانوشته میان کشورها و قدرت‌های عمدتاً شیعه مانند ایران، سوریه، عراق ، حزب‌الله لبنان، یمن و ...  است و  هدف محور مقاومت مبارزه با اسرائیل، پایان دادن به تسلط مدیریت استعماری غرب در منطقه خاورمیانه و دفاع از آزادی ملت های تحت سلطه مدیریت غیر الهی  است را می توان نام برد

    بسط و نشر فلسفه الهی در توسعه مدیریت  و نقش الله ، موجب توسعه دیدگاه های خط مشی گذاری  ، تئوریهای مدیریت و  ... خواهد بود و از دیدگاه الهی مدیریت به نقش تدبیر خالق هستی و مخلوقات او  وابسته است لذا مدیریت معنی و مفهوم فلسفه الهی است که انبیاء و اوصیاء و علما و پیروان آنها بر منبای آن الگو اقدام می نمایند . در این مقال به مفاهیم این فلسفه اشاره و در حد اختصار بررسی و توضیح  هرکدام را اگر توفیقی بود به فرصت های آتی  واگذار می کنیم .

تحقیق در رابطه با مدیریت الهی ، جای بسیار تامل دارد البته تحقیق هایی و مقالاتی و ... در این رابطه انجام شده که نیاز به تحقیقات بیشتر  همچنان باقی خواهد بود که از جوانب دیگر بررسی شود .

فلسفه الهی از شکل وحدت به کثرت در تمام جزئیات و امور اعتقادی اقتصادی   سیاسی اجتماعی فرهنگی عبادی مدیریتی عمرانی فنی  بهداشتی پیشگیری آینده پژوهی و نمایان می شود و تمام فعالیت های علمی و فناوریها را در جهت تسهیل امور بشری بسوی آینده ای نوید بخش و جامعه ای عدالت محور در جهت شکوفایی تمامی استعداد بالاخص هدف عبودیت و به وحدت رسیدن را خط مش گذاری و سیاست گذاری می کند و این در پرتو ولایت فقیه بعنوان زمنیه سازی در جهت تحقق ولایت الهی و ظهور منجی عالم پیش خواهد رفت

البته این نیاز به درک ولایت و نقش هماهنگ کننده آن و بعنوان دیده بان هوشیار در جهت توجه به همه جامعه بشری دارد

    در هرزمان از آدم علیه السلام تا خاتم صل الله علیه وآله این حرکت تاریخی انجام و موانع برطرف تا به امروز به شکل اندیشه های دو دین بزرگ یعنی اسلام و مسیحیت نمایان شده

    و الگو شدن اسلام عملی برای مسیحیت و ادیان و ملت های دیگر ضرورتش احساس می شود که رسالت این همایش ها و بررسی موانع و راهکار ها را می طلبد

    بررسی هریک از قصص قرآنی و تطبیق دادن با مسائل قرن جدید بسیار ضروری می باشد البته منابع خام موجود و الگو سازی و آسیب شناسی ها لازم هست

    برای نمونه توسعه علمی بدون همراهی در توسعه فرهنگی موجب به انحطاط کشیده شدن بشر می شود

لذا این مقاله ارتباط تمام اجزاء  در توسعه را مد نظر و محورین الهی را به عنوان جامعیت و ریسمان این اجزاء می داند

دیدگاه الهی :

اذن الهی :

تدبیر الهی :

الگو الهی :

توفیق الهی :

برای نمونه ، خودکلمات چکیده  نوشتار این مقاله مورد تحلیل قرار می گیرد .

 کلمات کلیدی : نقش ، فلسفه قرآنی ، مدیریت بین الملل

مقدمه:

      رحمة للعالمین از اوصاف پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله است. 

 علامه طباطبائی در توضیح این وصف پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید:

يعنى تو رحمتى هستى كه به سوى همه جماعتهاى بشرى فرستاده شده‌اى. –دلیل بر آن آمدن الف و لام بر سر جمع است (که عموم را می رساند)- و این چیزی است که عمومیت رسالت آن را اقتضا می کند. آن حضرت رحمت است برای اهل دنیا از جهت اینکه دینی آورده است که در اخذ به آن سعادت اهل دنيا در دنيا و آخرت است.

و نیز آن جناب (ص) رحمت براى اهل دنيا است از جهت آثار حسنه‌اى كه از قيام او به دعوت حقه در مجتمعات بشرى به راه افتاد. كه به روشنی با مقایسه حیات عامه امروز بشر با قبل از بعثت آن حضرت صلی الله علیه و آله و تطبیق یکی از این دو حیات بر دیگری معلوم میگردد.[۲]

    مفاهیم بیان شده در چکیده و ارتباط آنها با فلسفه الهی در آموزش مدیریت  را به تفصیل تر مورد بررسی قرار می دهیم تا به نقش اعتقاد  به الله و فرستادگانش در دانش مدیریت   بیشتر پی ببریم . توجه به ارائه مطالب در مقالات به نیاز مبرم به مفاهیم علمی و عملی در آموزش مدیریت   را ضروری و حیاتی برای قرن جدید برای نزدیک به دو میلیارد مسلمان و دو میلیارد مسیحی از لحاظ منتظران منجی آخر زمان و همچنین و کمتر از سه میلیارد باقی مانده از جمعیت حدود هفت ملیاردی جهان که تقریبا با  دیدگاه الهی آشنایی ندارند نیاز به تلاش جدی تری دارد و تکنولوژی ها و مطالبات مردم جهان می تواند این کار را سهل تر کند .

متن:

     بررسی بیشتر مفاهیم مطرح شده

مدیریت خداوند متعال : عالم امر(روح ) و خلق  (آسمان  و زمین  )

مثالهایی از فلسفه الهی در دانش مدیریت 

تدبیر الهی :

يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ

اوست که امر عالم را (به نظام احسن و اکمل) از آسمان تا زمین تدبیر می‌کند

با توجه به مفهوم آیه بالا دیدگاه آموزش مدیریت و برنامه های مدیر در طول اراده خداوند مطرح می شود

مثال اراده خالق :

So We desired that their Lord should give

وَأَمَّا الْجِدَارُ ... فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا ... عَلَيْهِ صَبْرًا 18 کهف 82

اراده خداوند در رسیدن خیر به دو بچه یتیم

So your Lord desired that they  و در ترجمه نیز اشاره به تصمیم پروردگار می نماید که هم جنبه رب و هم به  جنبه تربیت و هم تصمیم گیری در مدیریت اشاره دارد  

بحث دیگر قابل تامل مسئله خیرات  و شرور است

قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ  بگو: من مالك هيچ سود و زيانى براى خودم نيستم، مگر آنچه را خدا بخواهدو اینکه همه آنها طبق قوانین الهی و به اذن الله در مدیریت عالم موثر است

— وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْ‌ءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً 23 کهف. درباره‌ى هيچ چيز و هيچ كار، مگو كه من آن را فردا انجام مى‌دهم إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ  مگر خداوند بخواهد در واقع این یعنی اذن خداوند

سپس اشاره ای به آیات خواهد شد

 وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْ‌ءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً 23 کهف.

 درباره‌ى هيچ چيز و هيچ كار، مگو كه من آن را فردا انجام مى‌دهم إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ  مگر خداوند بخواهد در واقع این یعنی اذن خداوند است

توفیق الهی :

قال ... وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ  11 هود 88

شعیب گفت: ... و از خدا در هر کار توفیق می‌طلبم

: God willing  اذن الله

• ﴿وَما کانَ لِنَفسٍ أَن تُؤمِنَ إِلَّا بِإِذنِ الله﴾ (یونس/100)

همگی در نظام معنایی قرآن منوط به إذن خدا شده‌اند. لذا می‌توان از این آیات، استفاده نمود که تعبیر «إذن» در گستره معنایی قرآن بسیار وسیع‌تر از إذنی است که در امور اعتباری و استعمالات عرفی دنیوی به کار می‌رود؛ یعنی هیچ حادثه‌ای نه در دنیا و نه آخرت، نه به وسیله انسان و نه موجودات دیگر، بدون «إذن الهی» تحقق نمی یابد (مصباح یزدی، 1373: 3/198-195).

بررسی اذن خداوند خودش یک موضوع تحقیقی است

يتُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ

اوست که امر عالم را (به نظام احسن و اکمل) از آسمان تا زمین تدبیر می‌کند

دیدگاه الهی Divine view

مدیریت ملائکه :  جبرئیل ، میکائیل و...

نقش مخلوقات  و مدیریت موجودات دیگر

        مالکیت الهی :

قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَ مَنْ فيها إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ84سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ 85مؤمنون23

84) اى پیامبر، به منکران رستاخیز بگو: اگر اهل دانشید، بگویید زمین و کسانى که در آنند از آنِ چه کسى است و هستىِ آنها وابسته به کیست ؟

85) خواهند گفت: از آنِ خداست. بگو: پس چرا متوجّه نمى شوید که چنین خدایى مى تواند هرگونه بخواهد در ملک خود تصرّف کند و انسان ها را بمیراند و حیاتى دوباره بخشد ؟

فرمانروایی الهی :

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ وَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ86سَيَقُولُونَ لِلَّهِ قُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ87

قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَيْ‏ءٍ وَ هُوَ يُجيرُ وَ لا يُجارُ عَلَيْهِ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ8

86) و نیز به آنان بگو: پروردگار آسمان هاى هفتگانه و پروردگار عرش بزرگ که مرکز فرمانروایى هستى است، کیست ؟

87) خواهند گفت: همه از آنِ خداست. بگو: پس چرا از خشم او که مالک آسمان ها و عرش بزرگ است نمى هراسید که رستاخیز را انکار مى کنید ؟

88) به آنان بگو: اگر دانا هستید، بگویید: آفرینش جهان هستى و فرمانروایى هر چیز به دست کیست، و حال آن که او هر که را به وى پناه بَرَد حمایت مى کند و هیچ کس قدرت آن را ندارد که در برابر خدا از کسى حمایت کند و مانع خواسته او گردد ؟

:  Divine success توفیق الهی

قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا ۚ وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَىٰ مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ ۚ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ ۚ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ ۚ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ  11 هود 88

شعیب گفت: ای قوم، رأی و نظریه شما چیست؟ آیا اگر مرا از جانب پروردگارم حجت روشن و دلیل قاطع باشد و از خود بر من رزق نیکو رسانده باشد (باز اطاعت او نکنم)؟ و (بدانید که) غرض من در آنچه شما را نهی می‌کنم ضدّیت و مخالفت با شما نیست بلکه تا بتوانم تنها مقصودم اصلاح امر شماست و از خدا در هر کار توفیق می‌طلبم و بر او توکل کرده و به درگاه او انابه و بازگشت دارم.

  : Divine patternالگو الهی أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ    

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا  33 احزاب 21    

البته شما را به رسول خدا (چه در صبر و مقاومت با دشمن و چه دیگر اوصاف و افعال نیکو) اقتدایی نیکوست، برای آن کس که به (ثواب) خدا و روز قیامت امیدوار باشد و یاد خدا بسیار کند

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ

برای شما مؤمنان بسیار پسندیده و نیکوست که به ابراهیم و اصحابش اقتدا کنید  60 ممتحنه 4 

لذا برای بررسی این موضوع نیاز به مرور نقش مخلوقات دیگر نیز لازم خواهد شد

بحث نیاز به عوامل و موجودات دیگر در مدیریت الهی خودش موضوع دیگری است که فرصت مقتضی می طلبد و فقط عناوین آن مطرح می شود .

نمونه مدیریت موجودات دیگر :

مدیریت ملائکه :  جبرئیل ، میکائیل ، عزائیل ، اسرافیل و...  که مقاله جداگانه مطلبد در عالم سوره های فاطر ، صافات ، ذاریات و ...

جن ها  -

 حضرت سلیمان علیه السلام که ملک و مدیریتی می خواهد که خدا به کسی بعد از او ندهد که البته خداوند مخلوقات مختلفی (جن ها ، پرندگان ،  باد و ... )را مسخر او کرد ولی آن ملک و حکومت گسترده مخصوص منجی بشریت یعنی  امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف روحی العالمین لتراب مقدمه الفداء   خواهد بود

مدیریت اشخاص : لقمان همسر فرعون ، حضرت مریم عليها السلام و حضرت فاطمه عليها السلام
در اينجا به نام، و در حد امکان ترتیب زمانی برخي از انبياء و پيامبران الهی اشاره مي‌کنيم: 

مدیریت قرآنی امامان معصوم در عصر غیبت

مدیریت انبیاء : حضرت آدم و حوا عليهما السلام ، موسی ، ایوب ، نوح ،لوط ، ذکریا ، ابراهیم، اسماعیل ، شعیب ، یعقوب لقمان و ...علیهم السلام پیامبر اسلام  حضرت محمد  صلی الله علیه وآله

مدیریت زمان : سحر خیزی ، اوقات نماز  ، ماه رمضان ، ماه های حرام ، شب و روز ، ایام حج ، سال ها، و ...

مدیریت مکان  : ، احقاف ، مصر ، مکه ، مدینه ،طور سینا ، سرزمین  سباء

مدیریت مردان  :مومن آل فرعون ، و ....

مدیریت زنان : حضرت مریم عليها السلام ،همسر فرعون همسر عمران ، ملکه سباء

مدیریت جوانان : اصحاب کهف ، هابیل ، و ...علیهم السلام

مدیرت خانواده : عمران ، موسی ، ایوب ، نوح ،لوط ، ذکریا ، ابراهیم اسماعیل ، شعیب ، یعقوب لقمان سرزمین  سباء و ...علیهم السلام حضرت آدم و حوا عليهما السلام پیامبر اسلام  حضرت محمد  صلی الله علیه وآله

حشرات : مورچه ، زنبور عسل ، عنکبوت ،مگس ،ملخ  و ...

مدیریت حیوانات : اهلی (انعام ، گاو ، شتر ، گوسفند، اسب ، الاغ  ) وحشی ( شیر،گور خر ، خوک ، گرگ ، فیل ،سگ

که هر کدام  مجالی دیگر را می طلبد

نتيجه:

     اعتقاد به لاموثر فی الوجود الا الله دیدگاه بسیار مهم است تاثیر مخلوقات  و مدیریت موجودات دیگر به اذن الله همه این مفاهیم ادراکی است تا در برنامه های آموزشی مدیریت  مورد عمل واقع شود توسعه دیدگاه و بیرون آمدن از قالب صرف آموزش مدیریت به سبک غربی و شرقی در دنیای امروز یک نیاز ضروری برای راه حل برون رفت از بحرانهای این قرن و آمادگی و زمینه سازی جهت حکومت امام زمان عج الله تعالی فرجه الشریف روحی العالمین لتراب مقدمه الفداء   و با فرمایشات حکیمانه رهبر انقلاب اسلامی سال ۱۴۰۰ را سال «تولید؛ پشتیبانی‌ها، مانع‌زدایی‌ها»  که نامیدند به این موفقیت نایل شویم . البته لازم به ذکر است بررسی متون اسلامی، کلام معصومین نهج البلاغه، صحیفه سجادیه و کتب جمع آوری شده توسط علماء ، تاریخ و سیره عملی آنها مکمل و شرح و بیان وحی الهی خواهد بود که فرصت دیگری را می طلبد

منابع و مأخذ :

   فارسی :

1.  انبیاء: 107.
2.  الميزان في تفسير القرآن، ج‌14، ص: 33

32 سجده 5

18 کهف23 و 24

18 کهف 81

23مؤمنون85

11 هود 88

33 احزاب 21

60 ممتحنه 4

فایضه علی عسگری بازشناسی مفهوم «إذن» در معجزات انبیاء در قرآن  (مصباح یزدی، 1373: 3/198-195

   : لاتين   

Shakir(English translation ترجمه انگلیسی