ماه شعبان[ویرایش]

نوشتار اصلی: ماه شعبان

شعبان هشتمین ماه در گاه‌شماری هجری قمری است. ماه‌های رجب، شعبان و رمضان در میان مسلمانان اهمیّت زیادی دارند.[۶][۷][۸][۹][۱۰] از پیامبر اسلامچنین نقل شده‌است که شعبان «ماه من» است.[۱۱]

روز تولد امام دوازدهم شیعیان[ویرایش]

سال تولد امام دوازدهم شیعیان را سال ۲۵۵ یا ۲۵۶ هجری نقل کرده‌اند.[۱۲] علت اختلاف شاید این بوده‌است که در سابق، تاریخ را با حروف ابجد می‌نوشتند و درباره سال تولد حجت بن حسن بین واژه‌های «نور» و «نهر» اختلاف است که این اختلاف ناشی از رسم‌الخط ناقلین می‌باشد.[۱۳]

دیدگاه شیعیان[ویرایش]

در روایات و احادیث امامان شیعه شب نیمه شعبان از جمله پر فضیلت ترین شب‌ها برای احیا و شب زنده داری، دعا و عبادت است.[۱۴][۱۵]

در روایتی از امام اول شیعیان درباره خواندن دعای کمیل در این شب آمده‌است:

"قسم به کسی که جان علی در دست اوست همه امور نیک و بدی که بر بندگان جاری می‌شود، از شب نیمه شعبان تا پایان سال، در این شب تقسیم می‌شود. هیچ بنده‌ای نیست که این شب را احیاء دارد و در آن دعای خضر بخواند، مگر آن که دعای او اجابت شود..... بنشین ای کمیل هنگامی که این دعا  را حفظ کردی خدا را در هر شب جمعه، یا در هر ماه یک شب، یا یک بار در سال یا حداقل یک بار در طول عمرت، با آن بخوان، که خدا تو را یاری و کفایت می‌کند و تو را روزی می‌دهد، و از آمرزش او برخوردار می‌شوی، ای کمیل به خاطر زمان طولانی که تو با ما همراه بوده‌ای بر ما لازم است که درخواست تو را به بهترین شکل پاسخ دهیم، آنگاه دعا را چنین انشاء فرمود...

همچنین، شیعیان معتقدند خدا در این شب به تعداد موها و پشم‌های چهارپایان بندگانش را از آتش جهنم آزاد می‌کند و زمان‌های مرگ را ثبت و روزی‌های یک سال را تقسیم می‌کند و همه آنچه را که در طول سال واقع می‌شود نازل می‌سازد.[۱۶]

دیدگاه اهل سنت[ویرایش]

} ابن حجر هیتمی در الصواعق المحرقه می‌نویسد:‹‹ ابو القاسم محمد حجت هنگام وفات پدرش ۵ سال داشت و خداوند او را در همان کودکی حکمت آموخت او قائم منتظر نامیده می‌شود ››[۱۷] ابن صباغ در فصول المهمه می‌گوید:‹‹ ابوالقاسم محمد حجت پسر حسن خالص در سامرا در نیمه شعبان سا ل ۲۵۵هجری قمری به دنیا آمد. ››[۱۸]
ابن خلکان در وفیات الاعیان چنین نگاشته‌است: ‹‹ابو القاسم محمد فرزند حسن عسکری فرزند علی بن محمد فرزند محمد بن علی دوازدهمین امام از ائمه دوازده‌گانه‌است بر حسب اعتقاد امامیه و ولادت او در روز جمعه نیمه شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری بود و هنگامی که پدرش در گذشت او ۵سال سن داشت. ››[۱۹]
و ذهبی در سیر اعلام النبلا و ابن اثیر در الکامل فی التاریخ نیز ولادت حجت بن حسن را ذکر کرده‌اند.[۲۰][۲۱]

گستره جغرافیایی[ویرایش]

برگزاری مراسم نیمه شعبان فقط مختص به ایران نیست. از دیگر کشورهایی که چنین مراسمی آن هم به شکل وسیع برپا می‌کنند، می‌توان به کشورهای عراق،لبنان، مصر، بحرین، یمن و آذربایجاناشاره کرد. همچنین کشورهایی مانند افغانستان، هند، پاکستان، امارات متحده عربی، تونس و مراکش که در آن‌ها شیعیان در اقلیتند نیز مراسم وسیعی به همین مناسبت برگزار می‌شود. حقیقت امر این است که آن‌چه که بیش از همه برگزاری مراسم نیمه شعبان را آسان‌تر می‌کند، اعتقاد برخی از فرقه‌های مهم اهل تسنن به حجت بن حسن و ظهور اوست.

ایران[ویرایش]

مراسم نیمه شعبان در ایران نسبت به کشورهای دیگر پر رونق‌تر است.[نیازمند منبع] تدارکات ویژه‌ای که دولت و مردم برای این روز می‌بینند، بسیار وسیع است. چراغانی‌های وسیع، برگزاری جشن،مولودی‌خوانیهای عمومی و پخش شربت و شیرینی که بسیاری از آن‌ها از سوی مردم و هیئت‌های مردمی انجام می‌شود، برای یادبود این روز برگزار می‌شود.[نیازمند منبع] این روز در ایران، روز جهانی مستضعفان نامیده می‌شود.[۲۲]

عراق[ویرایش]

از آنجا که بر اساس احادیث شیعیان، زیارت حسین بن علی اهمیت زیادی دارد[۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷] از این رو جشن نیمه شعبان را در کربلا و در کنار حرم حسین بن علی برگزار می‌کنند.[۲۸][۲۹] بسیاری از این زائران پیاده به کربلا می‌روند.[۲۸][۲۹] قربانی کردن، چراغانی، غذا دادن به فقرا، عیدی دادن و دید و بازدید هم در این روز انجام می‌شود.[۲۹]

مصر[ویرایش]

در مصر علاوه بر شیعیان، سنی‌ها نیز این روز را جشن می‌گیرند. مولودی‌خوانی مهمترین برنامهٔ جشن نیمه شعبان در مصر است.[۲۹]

بحرین[ویرایش]

این روز در تقویم رسمی کشور تعطیل نیست،[۳۰] اما بحرین در این روز به صورت نیمه تعطیل است.[۲۹] عیدی دادن، دعا و مولودی‌خوانی در مسجدها و خوردن شام ویژه این شب از کارهایی است که بحرینی‌ها انجام می‌دهند.[۲۹]

یمن[ویرایش]

در یمن مردم در خیابان به جشن گرفتن این روز می‌پردازند و رقص خنجر انجام می‌دهند.[۲۹]*[۳۱]

هند[ویرایش]

مسلمانان هند بر این باورند که خدا آیندهٔ تمام مردان را با احتساب تمام اعمال گذشته آنها در شب برات (نیمهٔ شعبان) رقم می‌زند. در واقع شب برات به معنی شب بخشش یا روز کفاره است. شیعیان  آن را به عنوان شبی که دوازدهمین و آخرین امامشان، امام ابو محمد قاسم (حضرت مهدی) متولد شده‌است، جشن می‌گیرند. مردم دعا و نماز می‌خوانند و تمام شب قرآن مقدس را تلاوت می‌کنند به این امید که خداوند اعمال آن‌ها را ببخشد. مسلمان در اوایل صبح به گورستان‌ها سر می‌زنند و گل می‌برند و فاتحه می‌خوانند برای آرامش نزدیکان درگذشته‌شان.

این جشنواره در روز سیزده و یا چهاردهم ماه شعبان در تقویم اسلامی و یا پانزده روز قبل از شروع ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود. روزی که به عنوان لیالی برات شناخته می‌شود، به معنی شب آزادی است.

در این شب، پیامبر به هر خانه سر می‌زند و مشکلات و درد و رنج بشریت را آسان می‌کند. با توجه به افسانه‌ای در ارتباط با شب برات یک درخت در بهشت است که نام همه مردم در برگها نوشته شده  و اگر در این شب یک برگ با نام یک شخص می‌افتد، به شدت اعتقاد بر این است که آن شخص در سال جاری خواهد مرد.

همچنین گفته شده که این شب گرامی داشته می‌شود چون پیامبر به شهر مقدس مکه وارد شدند. جشن همهٔ مساجد با رشته‌ای از لامپ‌ها و کاغذهای رنگی، روشن می‌شود. مساجد پر از جمعیت می‌شود که نماز و دعا می‌خوانند. کراکرها، مثل ستاره‌ها افزایش زیبایی آسمان تاریک می‌شوند. هزاران شمع و رشته لامپ الکتریکی خانه‌ها و خیابان‌ها را روشن می‌کنند و در نتیجه یک محیط شاد ایجاد می‌شود.

قرآن کریم خوانده شود و آهنگ‌های معنوی در تمام طول شب برات خوانده می‌شود. مردم پول‌دار سخاوتمندانه پول، لباس و چیزهای به نام درگذشته گانشان و به نیت آرامش روح آنها، به نیازمندان اهدا کنند. به طور کلی اعتقاد بر این است که اگر شخص قاطع تمام شب را دعا بخواند و طلب آمرزش کند، بخشیده خواهد شد. برخی از مسلمان رزه می‌گیرند و نمازهای مستحبی می‌خوانند.[۳۲]

پانویس[ویرایش]

  1. پرش به بالا↑ Dinesh Bihari Trivedi, A. H. M. Zehadul Karim, Law and order in upper India: a study of Oudh, 1856-1877, Northern Book Centre, 1990, ISBN 978-81-85119-83-0, ... The first significant religious occasion shabe-barat (lailat ul-barat or the night of deliverance) is held in the middle of Shaban (eighth month of the Islamic calendar) ...
  2. پرش به بالا↑ Clare M. Wilkinson-Weber, Embroidering lives: women's work and skill in the Lucknow embroidery industry, SUNY Press, 1999, ISBN 978-0-7914-4088-9, ... Shab-barat is observed with nightlong prayer and recitation (in the mosque for men, and at home for the women).
  3. پرش به بالا↑ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «لیلة منتصف شعبان»، ویکی‌پدیای عربی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۰۹).
  4. پرش به بالا↑ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Mid-Sha'ban»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۲ ژوئیه ۲۰۰۹).
  5. پرش به بالا↑ مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Berat Kandili»، ویکی‌پدیای ترکی، دانشنامهٔ آزاد.
  6. پرش به بالا↑ فضائل الأشهر الثلاثة: ۲۴
  7. پرش به بالا↑ ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال‌الاعمال: ص۶۳۵
  8. پرش به بالا↑ وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج ۱۰، ص ۳۱۳، دارالکتب الاسلامیة، تهران.
  9. پرش به بالا↑ الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، ج ۲، ص ۶۲۸، دارالکتب الاسلامیة، تهران.
  10. پرش به بالا↑ سوره بقره، آیه ۱۸۵.
  11. پرش به بالا↑ نقل قول کامل: رجب ماه خدا است و شعبان ماه من است و ماه رمضان ماه امت من است. -- فضائل الاشهر الثلاثه، شیخ صدوق، تحقیق میرزا غلامرضا عرفانیان، چاپ نجف، صفحه ۲۴، حدیث  ۱۲
  12. پرش به بالا↑ تاریخ ولادت امام مهدی علیه السلام - دانشنامه رشد
  13. پرش به بالا↑ البتّه دو قول نادر (ماه رمضان سال ۲۵۴ و ۸ شعبان ۲۵۷) هم نقل شده‌است.
  14. پرش به بالا↑ بحار الانوار، ج ۳۶، ص ۲۸۵، حدیث ۱۰۷.
  15. پرش به بالا↑ مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی.
  16. پرش به بالا↑ ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال‌الاعمال، ص ۲۱۲، بیروت، مؤسسه‌الاعلمی‌للمطبوعات، ۱۴۱۷ ق; مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۹۸، ص۴۱۳، بیروت، مؤسسه‌الوفاء، ۱۴۰۳ ق.
  17. پرش به بالا↑ احمد بن حجر هیتمی مکی – الصواعق المحرقه ‹‹ مکتبه القاهره مصر بی تا ›› ص۲۰۸.
  18. پرش به بالا↑ علی بن محمد مشهور به ابن صباغ – پیشین ص۲۸۸
  19. پرش به بالا↑ احمد بن محمد بن ابی بکر بن خلکان و فیات الاعیان -‹‹ دارالثقا فه بیروت بی تا ››ج۴ ص۱۷۶
  20. پرش به بالا↑ محمد بن احمد بن عثمان ذهبی سیر اعلام النبلا ‹‹ موسسه رسالت بیروت چاپ یازدهم ۱۴۲۲ه ۲۰۰۱م» ج۱۳ ص۱۱۹
  21. پرش به بالا↑ علی بن ابی الکرم معروف به ابن اثیر الکامل فی التاریخ ‹‹دار صادر بیروت ۱۳۸۵ه ۱۹۶۵ م››ج۷ ص۲۷۴
  22. پرش به بالا↑ «تقویم رسمی کشور برای سال ۱۳۸۵ هجری شمسی»، استخراج و تنظیم: شورای مرکز تقویم دانشگاه تهران ـ مؤسسهٔ ژئوفیزیک، مناسبت‌ها از: شورای فرهنگ عمومی. دسترسی در ۳ اکتبر ۲۰۰۶.
  23. پرش به بالا↑ کامل‌الزیارات، ص ۳۳۱، سفینه البحار، ج ۱ص ۵۶۵، بحار الانوار، ج (بیروتی) ص۷.
  24. پرش به بالا↑ وسائل الشیعه، ج ۱۰ ص ۳۳۶، حدیث ۱۱ بحار الانوار، ج ۹۸ ص ۴.
  25. پرش به بالا↑ وسائل الشیعه، ج ۱۰ ص ۳۳۳، حدیث ۲.
  26. پرش به بالا↑ ثواب الاعمال، ص ۹۲، کامل الزیارات، باب ۶۶.
  27. پرش به بالا↑ اگر مردم می‌دانستند چه فضیلتی در زیارت امام حسین علیه السلام است، از شوق، جان می‌سپردند و نفسشان از روی حسرت و اندوه قطع می‌شد. بحارالانوار، ج ۹۸، ص ۱۸، ح ۱.
  28. ↑ پرش به بالا به:۲۸٫۰ ۲۸٫۱ شبکه خبر ۲۲ مرداد ۱۳۸۷ ۱۳:۲۳
  29. ↑ پرش به بالا به:۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ۲۹٫۲ ۲۹٫۳ ۲۹٫۴ ۲۹٫۵ ۲۹٫۶ «http://www.ido.ir/».
  30. پرش به بالا↑ تعطیلات رسمی کشور بحرین
  31. پرش به بالا↑ البته این رقص برای ترکمنها نیز وجود دارد.
  32. پرش به بالا↑ http://www.festivalsofindia.in/ShabbeBarat/

منابع[ویرایش]