فصل چهارم تصمیم گیری و حل مساله

نویسنده: lida ghasemi   

روش های مساله یابی

به دو روش رسمی و غیر می توان مسائل را شناسایی کرد:

الف) روش رسمی

این روش شامل مساله یابی از طریق مستقیم و غیر مستقیم می شود که درحالت مستقیم مدیر به خاطر

تغییر روندهای قبلی، انحراف از برنامه و پیشی گرفتن از رقبا خودش به وجود مساله پی می برد . در

حالت غیر مستقیم نیز رویه های مساله یابی عبارتند از:

مساله یابی از طریق کارکنان

مساله یابی از طریق مافوق ها

مساله یابی از طریق ارباب رجوع

ب) روش غیر رسمی

فراگرد مسآله یابی غیر رسمی از بینش شخصی افراد ناشی می شود و مجاری ارتباطی غیر رسمی را به

کار می گیرد. البته از روشهای کمی در حل مسآله یابی استفاده می شود.

نکته: در حالت کلی تصمیمی که بر مبنای 90 % اطلاعات و 10 % قضاوت شهودی اتخاذ شود، یک تصمیم

خوب است.

انواع تصمیم ها:

1 برنامه ریزی شده

تصمیماتی هستند که بر حسب عادت و قوانین موجود اخذ می شوند.

2 تصمیمات برنامه ریزی نشده

تصمیماتی هستند که در مورد مسائل غیر معمول و منحصر به فرد اتخاذ می شوند.

موقعیت های تصمیم گیری

1 موقعیت اطمینان: اطلاعات دقیق، صحیح و کاملند و می توانیم پیش بینی کنیم.

2 موقعیت مخاطره : میزان احتمال وقوع هر یک از نتایج مشخص است ولی اطلا عات کامل نیست و

قابلیت پیش بینی کمتر است.

3 موقعیت عدم اطمینان: میزان احتمال وقوع نتایجِ ممکن و چگونگی و تعداد نتایج مشخص نیست.

نکته: رمز موفقیت در از بین بردن شرایط عدم اطمینان نیست ، زیرا این کار عملی غیر ممکن است.

حساسیت مدیر نسبت به مساله:

1 اگر مد یر متمایل به ارزش های مادی باشد : مایل است در مورد مسائل عملی مثل بازاریابی و تولید

تصمیم بگیرد.

2 اگر مدیر متمایل به ارزش های علمی و نظری باشد : مایل است درباره افزایش بازده سازمان در بلند

مدت تصمیم بگیرد.

3 اگر مدیر متمایل به ارزش های سیاسی باشد: مایل است به رقابت با سایر سازمان ها بیندیشد.

برخی تعاریف:

1 تهدید: این مسأله توان سازمان را در مسیر نیل به اهداف به خطر می اندازد.

2 فرصت : موقعیتی که امکان دستیابی به هدف و همچنین توان سازمان را افزایش می دهد .

3 بحران : پیش آمدن حادثه ای ناگهانی نظیر آتش سوزی و ... که به تصمیم گیری فوری نیاز دارد .

4 مسأله: ابهام ناشی از انباشتگی حوادث متعدد که به همراه داده های اطلاعات است.

روشهای میان بر حل مسأله :

استفاده می کنند. با این فرض که صحیح ترین پاسخ برای « آزاد از تجربه » 1 برخی مدیران از روش

حل هر مسأله یا منطقی ترین جواب هر مسأله ، واضح ترین راه حل آن است . نباید فبل از دستیابی کافی

به راه حل های بدیل ، به اتخاذ تصمیم های عمده مبادرت شود.

2 استفاده از روش های قدیمی چون مسائل جدید مانند مسائل قدیمی اند.

3 برخی از مدیران با اختیارات خود ولی بر اساس توصیه های کارشناسان تصمیم می گیرند.

4 برخی از روش آزاد از تجربه استفاده می کنند . یعنی می گویند صحیح ترین پاسخ ها واضح ترین آنها

است.

فرآیند منطقی حل مساله:

دارای مراحل زیر است:

1 شناسایی وضعیت

2 راه حل یابی

3 ارزیابی و انتخاب

4 اجرا و پیگیری

برخی نکات مهم:

اعتبار یک تصمیم یا راه حل ، وابسته به آن است که قابل اجرا باشد.

ارزیابی تصمیم باید با توجه به زمان اتخاذ آن صورت گیرد و نه پس از دریافت نتایج آن .

موانع حل مساله برای مدیران

1 اجتناب آرام: مدیر می پرسد، اگر اقدامی انجام ندهم، با وضعیت وخیمی مواجه می شوم؟

اگر پاسخ منفی باشد تصمیم می گیرد اقدامی انجام ندهد. این حالت اجتناب آرام است.

2 تغییر آرام : اگر مدیر به این نتیجه برسد که اگر اقدامی انجام ندهد، با وضع وخیمی مواجه می شود،

تصمیم به اقدام می گیرد و به جای تحلیل کامل ، اولین راه حل کم خطر را انتخاب می کند.

3 اجتناب دفاعی : اگر مدیر با مساله ای جدید مواجه شود که نتواند با تجربه خود آن را حل کند، ممکن

است: تصمیم به فرار بگیرد، عواقب را به تاخیر بیندازد، مساله را نادیده بگیرد، یا واضح ترین راه حل را

انتخاب کند که این ها اجتاب دفاعی است.

ترس (هراس): اگر علاوه بر خود مساله، زمان هم کم باشد مدیر ممکن است دچار مسائلی مانند : کم

خوابی، زود رنجی و اضطراب شود که می گوییم ترسیده است.

تصمیم گیری برای نیل به رضایتمندی : تلاش جدی برای دستیابی به یک راه حل بهینه به اولین راه حل

رضایت بخش اکتفا می شود . زیرا آدمی تمایل دار د با تلاش ذهنی کمتر نتیجه گیری کند. به همین دلیل

گفته می شود که به هنگام یافتن گزینه ها آنها را ارزیابی نکنید.

سوال:اکتفا به عقلانیت نسبی چیست؟

حتی المقدور سعی می شود با کاهش پیچیدگی مسأله امکان بدیل های ممکن فراهم شود . درواقع با این

عمل مدیر به نوعی به عقلانیت نسبی اکتفا کرده است.

فرق عقلانیت نسبی با اکتفا به راه حل رضایت بخش:

عقلانیت نسبی: به محدودیت های طبیعی توانایی انسان برای اداره وضعیتهای پیچیده اشاره دارد.

اکتفا به راه حل رضایت بخش : یک انتخاب عمدی ذهن است برای محدود کردن تعداد راه حل های

بدیل.

روش ها و فنون تصمیم گیری:

-1 تفکر خلاق : با روش علمی تحقیق مشابهت دارد ولی از حیث میزان تأکید بر قدرت خلاقیت و

نوآوری با آن متفاوت است.

-2 تحقیق در عملیات: از روشهای علمی در تصمیم گیری استفاده می شود.

3 به کارگیری استراتژی ها و مفاهیم زیربنایی

برخی از روشها و فنون مورد استفاده در تحقیق در عملیات :

1)برنامه ریزی خطی 2)فن مونت کارلو 3)نظریه صف

تصمیم گیرنده موفق : کسی است که بتواند این اقدامات را با بکارگیری راهبردهای اجرائی مناسب تکمیل

کند.

عوامل مؤثر در تصمیم گیری:

-1 معیارهای مؤثر چندگانه: شناسایی افراد ذینفع و ایجاد تعادل میان منافع متضاد آنها.

-2 عوامل نامشهود: مثل رضایت خاطر مشتری.

-3 مخاطره و عدم اطمینان.

-4 آثار بلند مدت.

-5 اطلاعات میان رشته ای : اگر هنگام تصمیم گیری با متخصصان ، حقوقدانها، مشتریان ، حسابداران،

مهندسان و ... مشورت شود ، بر پیچیدگی تصمیم افزوده خواهد شد ، ضمن اینکه وقت گیر هم هست.

با هم همبستگی « میزان اعتماد تصمیم گیرنده به یک تصمیم » و « عدم اطمینان محیطی » نکته: درجه

معکوس دارد . به بیان دیگر هر چه مدیر نسبت به عوامل اصلی مؤثر بر تصمیم، نامطمئن تر باشد ، اعتماد

او به موفقیت تصمیم کمتر است.

انواع سبکهای پردازش اطلاعات:

-1 سبک اندیشه : با مسائل به صورت منطقی ، دقیق و عینی برخورد می شود، ترجیح می دهند با مسائل

تکراری سرو کار داشته باشند.

-2 سبک شهود: پیش بینی و احساس وقوع رخدادهای آتی ، غیر تکراری.

برخی از مدیران ترکیبی از این دو سبک را برای پردازش اطلاعات به کار می برند.

انواع دامهای ادراکی و رفتاری در تصمیم گیری:

» و ارزیابی نامطلوب « اطلاعات مثبت » -1 دام ظاهر نگری : بر تمایل انسان به ارزیابی مطلوب

دلالت دارد. « اطلاعات منفی

-2 دام تعهدات احساسی و اجتماعی : بر تمایل افراد و سازمانها به ادامه داد ن راههای بی حاصل که به

می « دور ریختن پول » دلایل شخصی یا اجتماعی رها کردن آنها دشوار است دلالت دارد که اصطلاحا

گویند.

» مدیران به کارکنان و میزان « اعتماد بیش از حد » -3 دام اعتماد بیش از حد : همبستگی مثبتی میان

اعتماد بیش از » مشاهده می شود . یعنی هر چه ک ار دشوارتر ، تمایل افراد به داشتن « دشواری کار آنها

به دیگران بیشتر خواهد شد.