حَجّ یکی از مهم‌ترین فروع دین اسلام است. مسلمانان با داشتن شرایطی مکلف‌اند در دهه اول ماه ذی‌الحجه به مسجد الحرام در شهر مکه در عربستان سعودی رفته و مجموعه‌ای از اعمال نیایشی را به‌جا آورند.

حج بر سه نوع تمتع، قران و افراد است که حج قران و افراد وظیفه ساکنان مکه است. در اسلام بر کسی که دارای بلوغ، عقل، آزاد بودن و استطاعت باشد واجب می‌شود.^[۱]

حج نخستین بار در دین ابراهیم انجام شد و آیین‌های حج و عمره، احرام، لثم و لمس حجرالاسود، سعی بین صفا و مروه، وقفه در عرفات و رمی جمره، همگی پیش از اسلام رایج بود و تنها برخی تعدیلات در حج اسلامی نسبت به پیش از اسلام روی داده‌است.

اعراب پیش از اسلام هنگام طواف «لبیک یا لات»، «لبیک یا عزی» و «لبیک یا منات» می‌گفتند و هر قومی بت خود را می‌خواند و در اسلام، «اللهم» جای بت‌ها را گرفت و آن عبارت بدین شکل تغییر کرد: «لبیک اللهم لبیک»

عرب‌ها صید را در ماه حج حرام می‌دانستند. پیامبر اسلام حرمت صید را ویژه ایام حج و هنگام احرام مقرر کرد. عرب‌ها گاهی لخت به پیرامون‌گردی (طواف) کعبه می‌پرداختند. اسلام آن را منع کرد و پوشیدن لباس دوخته‌نشده را مقرر کرد. عرب از خوردن گوشت قربانی اکراه داشت و پیامبر اسلام آن را مجاز دانست.

مسلمانان پس از فتح مکه و برانداختن بت‌های قریش از سعی میان صفا و مروه اکراه داشتند؛ زیرا پیش از اسلام بر این دو کوه دو بت سنگی قرار داشت که حاجیان و زائران آن دوره سعی بین صفا و مروه را برای نزدیک شدن به آن‌ها و دست‌کشیدن و بوسیدن آن‌ها انجام می‌دادند. ولی محمد سعی بین صفا و مروه را مجاز کرد و بنا بر متن قرآن این کار از شعائر الله دانسته می‌شود.^[۲]

رخدادها

برخی از رویدادهای مرگبار پیش‌آمده در آیین‌های حج بدین شرح است^[۳]:

• سال۱۹۴۴: ابوطالب یزدی، در حین انجام طواف در مسجدالحرام دچار استفراغ شد، وی توسط ماموران عربستان گردن زده شد، چهار سال روابط ایران و عربستان مختل گردید.
• سال۱۹۸۷: چهار صد نفر در درگیری بین نیروهای امنیتی عربستان و معترضان حامی ایران کشته شدند
• سال۱۹۹۰: هزار و چهارصد وبیست وشش نفر از حاجیان در تونل منتهی به اماکن مقدس کشته شدند
• سال۱۹۹۴: دویست و هفتاد نفر در اثر ازدحام جمعیت کشته شدند
• سال ۱۹۹۷: بر اثر آتش سوزی، ۳۴۳ حاجی کشته و هزار و پانصد نفر مجروح شدند
• سال۱۹۹۸: حداقل یکصد و هجده نفر بر اثر ازدحام جمعیت کشته شدند
• سال ۲۰۰۱: سی و پنج نفر در اثر ازدحام جمعیت کشته شدند
• سال ۲۰۰۴: دویست و پنجاه و یک نفر بر اثر ازدحام جمعیت کشته شدند
• سال ۲۰۰۶: سیصد و چهل و پنج نفر در مراسم سنگ‌زنی به نماد شیطان کشته شدند

منابع

• کعبه، حرم الهی، مؤید و محمد پروانه
• ابعاد حج در قرآن، ناصر شکریان
• اسرار حج و مناسک آن، محمد علوی مقدم

پیوند به بیرون

• حج در قرآن و روایات، حوزه نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت
• اهمیت حج، دانشنامه رشد
• حجاج در صحرای عرفات
• مناسک حج

1. حج | اسلام پدیا

   islampedia.ir/fa/1391/08/حج-2

   چکیده مقاله حج. در منابع لغوی، واژه حج به معانی قصد کردن؛ پی در پی آمدن و قصد زیارت کردن و …،

2. حج - ویکی‌پدیا

   fa.wikipedia.org/wiki/حج‎Translate this page

   حَجّ یکی از مهم‌ترین فروع دین اسلام است. مسلمانان با داشتن شرایطی مکلف‌اند در دهه اول ماه ذی‌الحجه به مسجد الحرام در شهر مکه در عربستان سعودی رفته و مجموعه‌ای از اعمال ...

3. سایت خبری سازمان حج و زیارت > خانه

   www.haj.ir/‎Translate this page

   انتصاب مشاور رئیس سازمان حج و زیارت در امور حج و عمره. "حسین اسماعیلی" از سوی مهندس اوحدی، معاون وزیر و رئیس سازمان حج و زیارت به سمت "مشاور رئیس سازمان در امور ...

4. حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت

   hajj.ir/‎Translate this page

   انتصاب مهندس سعيد اوحدي به رياست سازمان حج و زيارت و معارفه وي، حمل و نقل زائران ايراني در مكه با ۴۲۰ اتوبوس ويژه، زمان ورود پيشگامان ايراني به سرزمين وحي، اعزام ...

   ‎سامانه آموزش مجازي زائر - ‎خبرگزاري - ‎سامانه رسيدگي به شكايات - ‎آموزش مناسك حج

5. پایگاه اطلاع رسانی لبیک

   www.labbaik.ir/‎Translate this page

   پزشكان حج با تمام جود به زائران خدمت می‌كنند. مرحله دوم آزمون روحانیون كارون‌های حج برگزار می‌شود ... هیچ نگرانی درباره پزشكی و درمانی حج امسال وجود ندارد ...

6. مدیریت حج وزیارت اصفهان

   www.esfahanhaj.ir/‎Translate this page

   کارگزاران عزیزی که بهر دلیلی نتوانسته اند در فراخوان ثبت نام ویا در آزمون 22و25و28و31امکان حضور نداشته اند در اسرع وقت در فراخوان 15/6/92 ثبت نام نمایند""" جهت ...

7. آموزش مناسك حج

   www.leader.ir/langs/learning/haj/index.php‎Translate this page

   عمره تمتع, حج تمتع. |. |

8. مناسك حج

   www.leader.ir/tree/index.php?catid=73‎Translate this page

   مناسك حج. پيشگفتار. مقدمه‏. شرايط وجوب حَجّةالاسلام‏. نيابت در حج‏. حج استحبابى‏. اقسام عمره‏. اقسام حج‏. باب اول: اعمال عمره... باب دوم: اعمال حج...